1. Zarządzanie plikami i katalogami

• ls – lista plików ls ls -l # szczegółowa lista ls -a # włącznie z ukrytymi plikami
• cd – zmiana katalogu cd /ścieżka/do/folderu cd .. # o poziom wyżej cd ~ # przejście do katalogu domowego
• cp – kopiowanie plików cp file1.txt file2.txt cp -r dir1/ dir2/ # kopiowanie folderu rekurencyjnie
• mv – przenoszenie lub zmiana nazwy mv file1.txt /tmp/ mv old.txt new.txt
• rm – usuwanie plików/folderów rm file.txt rm -r dir/ # usunięcie folderu rekurencyjnie rm -f file.txt # wymuszone usunięcie
• mkdir – tworzenie katalogu mkdir new_folder mkdir -p path/to/folder # tworzenie katalogów nadrzędnych w razie potrzeby
• rmdir – usunięcie pustego katalogu rmdir empty_folder
• touch – utworzenie pustego pliku lub aktualizacja czasu touch file.txt
• cat – wyświetlanie zawartości pliku cat file.txt
• tree – wyświetlanie struktury katalogów tree tree -a # włącznie z ukrytymi plikami

---

2. Dysk i system plików

• df – użycie dysku df -h # w formacie czytelnym dla człowieka
• du – rozmiar folderów/plików du -sh folder/ du -sh * # rozmiar wszystkich elementów
• mount / umount – podłączenie/odłączenie dysku mount /dev/sdb1 /mnt/usb umount /mnt/usb
• chmod – zmiana uprawnień chmod 755 script.sh chmod +x script.sh # nadać prawa do wykonywania
• chown – zmiana właściciela chown user:group file.txt
• ln – tworzenie linków symbolicznych lub twardych ln -s target link # link symboliczny ln file1 file2 # link twardy

---

3. System

• uname – informacje o systemie uname -a
• whoami – aktualny użytkownik whoami
• uptime – czas pracy systemu uptime
• top / htop – procesy top htop
• ps – lista procesów ps aux ps -ef | grep python
• kill / killall – zakończenie procesów kill 1234 killall firefox
• date / timedatectl – pokaz lub zmiana daty/czasu date sudo timedatectl set-time "2025-09-21 12:00:00"
• shutdown / reboot – wyłączenie/przeładowanie systemu sudo shutdown -h now sudo reboot

---

4. Sieć

• ping – sprawdzenie połączenia ping google.com ping -c 4 google.com # wysłanie 4 pakietów
• ifconfig / ip addr – interfejsy sieciowe ifconfig ip addr
• netstat / ss – połączenia sieciowe netstat -tuln ss -tuln
• traceroute – trasa pakietów traceroute google.com
• nslookup / dig – zapytania DNS nslookup google.com dig google.com

---

5. Wyszukiwanie plików

• find – wyszukiwanie plików/folderów find /path -name "*.txt" find . -type d -name "backup"
• grep – wyszukiwanie tekstu w plikach grep "cześć" file.txt grep -r "error" /var/log grep -i "warning" file.txt
• locate – szybkie wyszukiwanie w bazie danych locate file.txt

---

6. Archiwizacja i kompresja

• tar – archiwizacja i rozpakowywanie tar -cvf archive.tar folder/ tar -xvf archive.tar tar -czvf archive.tar.gz folder/ tar -xzvf archive.tar.gz
• zip / unzip – kompresja/rozpakowanie zip archive.zip file1 file2 unzip archive.zip
• gzip / gunzip – kompresja pojedynczego pliku gzip file.txt gunzip file.txt.gz

---

7. Zarządzanie pakietami (Debian/Ubuntu)

• apt – instalacja, aktualizacja, usuwanie sudo apt update sudo apt install package sudo apt remove package sudo apt upgrade
• dpkg – zarządzanie lokalnymi pakietami dpkg -i package.deb dpkg -r package

---

8. Podstawy Bash

• Zmienne name="Jan" echo "Cześć $name"
• Instrukcje warunkowe if [ -f "file.txt" ]; then echo "Plik istnieje" else echo "Nie znaleziono" fi
• Pętle for i in 1 2 3; do echo "Numer $i" done
• Funkcje my_function() { echo "Cześć $1" } my_function Świecie
• Wejście od użytkownika read -p "Podaj swoje imię: " name echo "Cześć $name"